Bir nöbete tanık olmak çoğu kişi için tedirgin edicidir. O anda ne yapılacağını bilmemek, iyi niyetle yapılan bazı müdahalelerin zarar vermesine yol açabilir. Bu yazıda nöbet anında çevredekilerin izleyebileceği adımlar ve kaçınılması gereken davranışlar bilgilendirme amaçlı olarak derlenmiştir. Epilepsi ile günlük yaşam konusundaki genel çerçeve için ilgili yazıya göz atabilirsiniz.
Nöbet Anında Yapılması Gerekenler
Amaç nöbeti durdurmak değildir — çoğu nöbet kendiliğinden sonlanır. Amaç, kişinin bu sürede yaralanmasını önlemektir:
- Sakin kalın ve saate bakın. Nöbetin başlama saatini not etmek, süresini bilmek açısından önemlidir.
- Çevreyi güvenli hâle getirin. Sert ve keskin eşyaları uzaklaştırın, kalabalığı dağıtın.
- Başın altına yumuşak bir şey koyun. Katlanmış bir ceket ya da yastık, başın yere çarpmasını önlemeye yardımcı olur.
- Gözlük varsa çıkarın, boyundaki sıkı giysiyi gevşetin.
- Kasılmalar geçtikten sonra yan pozisyona getirin. Bu, ağızdaki salgının dışarı akmasına yardımcı olur.
- Yanında kalın. Kişi tam olarak kendine gelene kadar yalnız bırakmayın.
- Kendine gelirken sakin bir sesle bilgilendirin. Nerede olduğunu ve ne olduğunu kısaca söyleyin; şaşkınlık dönemi normaldir.
Kesinlikle Yapılmaması Gerekenler
Halk arasında yaygın olan bazı uygulamalar yararlı değildir ve zarar verebilir:
- Ağzına hiçbir şey koymayın. Kaşık, mendil, parmak ya da başka bir cisim sokmak diş kırılmasına, yaralanmaya ve solunum yolunun tıkanmasına yol açabilir. “Dilini yutar” inanışı doğru değildir.
- Kasılmaları zorla durdurmaya çalışmayın. Kolları ve bacakları sıkıca tutmak kas ve eklem yaralanmasına neden olabilir.
- Su, ilaç ya da yiyecek vermeyin. Kişi tam olarak kendine gelmeden ağızdan hiçbir şey verilmemelidir.
- Kolonya koklatma, yüzüne su serpme gibi yöntemlere başvurmayın. Nöbeti sonlandırmaz.
- Kişiyi kaldırmaya ya da taşımaya çalışmayın. Tehlikeli bir konumda değilse bulunduğu yerde bırakın.
- Nöbet geçer geçmez ayaklandırmayın. Sonrasındaki şaşkınlık döneminde düşme riski vardır.
Ne Zaman 112 Aranmalı?
Her nöbet acil servise başvuru gerektirmez; ancak aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır:
- Nöbet beş dakikadan uzun sürüyorsa
- Kişi aradaki dönemde kendine gelmeden ikinci bir nöbet geçiriyorsa
- Kişi nöbet sonrasında uzun süre kendine gelmiyorsa ya da solunumu düzelmiyorsa
- Nöbet suda ya da yüksekte gerçekleştiyse
- Nöbet sırasında ciddi bir yaralanma, kafa travması olduysa
- Kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa
- Gebelik ya da bilinen başka bir hastalık varsa
Çevredekilerin verebileceği en değerli bilgi, nöbetin nasıl başladığı ve ne kadar sürdüğüdür. Güvenli bir biçimde mümkünse kısa bir video kaydı da hekim değerlendirmesinde yol gösterici olabilir; ancak bu, kişinin güvenliğini sağlamanın önüne geçmemelidir.
Nöbet Sonrası Dönem
Nöbetten sonra kişide bir süre şaşkınlık, yorgunluk, baş ağrısı ve kas ağrısı görülebilir. Bu dönemin süresi kişiden kişiye değişir. Kişi kendine gelene kadar yanında kalınmalı, sorulara yanıt vermeye zorlanmamalıdır. İdrar kaçırma ya da dil ısırma olabilir; bu durumlarda utandırıcı yorumlardan kaçınmak ve ortamı sakinleştirmek önemlidir.
Her kasılma nöbet, her bilinç kaybı da epilepsi değildir. Bayılma ile nöbet ayrımı için bayılma (senkop) ile nöbet arasındaki farklar yazısına bakabilirsiniz. Ayrım ancak öykü ve gerekli değerlendirmelerle yapılır.
Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?
Acil durum dışında da aşağıdaki durumlarda planlı bir değerlendirme gerekir:
- İlk kez yaşanan nöbet benzeri bir olay
- Takip altındaki kişide nöbetlerin sıklaşması ya da biçiminin değişmesi
- Uzun süredir nöbet geçirmeyen kişide yeni bir nöbet
- İlaç kullanımında aksama ya da yan etki düşündüren belirtiler
- Nöbetlerin günlük yaşamı, iş düzenini veya araç kullanımını etkilemesi
Araç kullanımıyla ilgili ayrı bir değerlendirme gerekir; bu konuda epilepsi ve araç kullanımı yazısı yararlı olabilir. Ayrıntılı bilgi için epilepsi sayfasını inceleyebilir, randevu için iletişim sayfasından bilgi alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Nöbet geçiren kişi dilini yutar mı?
Hayır. Dilin yutulması anatomik olarak mümkün değildir. Bu inanışla ağıza bir cisim sokmak; diş kırılmasına, çene yaralanmasına ve solunum yolunun tıkanmasına yol açabilir. Yapılması gereken, kasılmalar geçtikten sonra kişiyi yan pozisyona getirmektir.
Her nöbette hastaneye gitmek gerekir mi?
Bilinen epilepsi tanısı olan ve alışılmış biçimde kısa süren bir nöbet sonrasında her zaman acile başvuru gerekmeyebilir. Ancak nöbet beş dakikayı geçiyorsa, arka arkaya tekrarlıyorsa, ilk kez oluyorsa ya da yaralanma varsa 112 aranmalıdır. Şüphe durumunda güvenli olan, sağlık kuruluşuna başvurmaktır.
Nöbet sonrası kişi beni tanımadı, bu normal mi?
Nöbet sonrasında bir süre şaşkınlık, algıda yavaşlama ve çevreyi tanımakta güçlük görülebilir; bu dönem genellikle geçicidir. Süresi kişiden kişiye değişir. Bu süre uzuyorsa ya da bilinç tam olarak açılmıyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesinin yerini tutmaz.
Uzman Görüşü Almak İster misiniz?
Prof. Dr. Nergiz Hüseyinoğlu ile randevu almak için bize ulaşın.
Randevu Al