Huzursuz Bacak Sendromu: Gece Rahatsızlığının Nörolojik Yönü

Akşam saatlerinde koltuğa oturduğunuzda ya da yatağa uzandığınızda bacaklarınızda tarif etmekte zorlandığınız bir huzursuzluk başlıyor, bacaklarınızı hareket ettirmeden rahatlayamıyorsanız bu tablo huzursuz bacak sendromu ile ilişkili olabilir. Uykuya dalmayı güçleştirdiği ve gece boyunca uykunun bölünmesine yol açabildiği için çoğu zaman bir uyku sorunu gibi algılanır; oysa kökeni sinir sistemiyle ilgilidir ve nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi genellikle yerinde olur. Kayseri’de bu şikâyetle başvuran kişilerde, tablonun uykusuzlukla karışması nedeniyle tanının bir süre gecikebildiği görülebilmektedir.

Huzursuz Bacak Sendromu Nedir?

Huzursuz bacak sendromu, bacaklarda rahatsız edici bir duyumla birlikte ortaya çıkan ve kişiyi bacaklarını hareket ettirmeye zorlayan nörolojik bir durumdur. Duyum çoğu kişi tarafından karıncalanma, içten gelen bir gerginlik, gıdıklanma, çekilme ya da “içeriden yürüyormuş gibi” bir his olarak tarif edilir. Ağrıdan çok, dayanılması güç bir huzursuzluk olarak yaşanır.

Şikâyetin en tipik özelliği, hareketle geçici olarak azalması ve dinlenme hâlinde yeniden başlamasıdır. Bu nedenle kişi gece boyunca yatakta bacaklarını oynatmak, kalkıp odada dolaşmak veya bacaklarını ovmak zorunda hissedebilir. Belirtilerin şiddeti ve sıklığı kişiden kişiye önemli ölçüde değişir; kimi kişide haftada birkaç kez ortaya çıkarken, kimi kişide neredeyse her akşam yaşanabilir.

Belirtiler Nasıl Tanınır?

Tabloyu diğer bacak şikâyetlerinden ayıran bazı özellikler vardır:

• Bacaklarda hoş olmayan bir duyumla birlikte, bacakları hareket ettirme yönünde güçlü bir istek
• Şikâyetlerin dinlenme, oturma veya uzanma sırasında başlaması ya da artması
• Yürümek, gerinmek veya bacakları oynatmakla belirtilerin geçici olarak hafiflemesi
• Akşam ve gece saatlerinde belirgin şekilde artış, gündüz saatlerinde azalma
• Uykuya dalmakta zorlanma ve gece sık sık uyanma

Bazı kişilerde uyku sırasında, farkında olmadan tekrarlayan bacak hareketleri de görülebilir. Bu durum yatak arkadaşı tarafından fark edilebilir ve uykunun kalitesini düşürebilir. Gündüz yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve gün içi uykululuk hâli çoğu zaman bu bölünmüş uykunun sonucudur. Uyku düzeniyle ilgili daha geniş bilgi için uyku bozuklukları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Nedenleri ve Eşlik Edebilen Durumlar

Huzursuz bacak sendromunun oluşumunda beyindeki dopamin işleyişi ve vücuttaki demir dengesi üzerinde durulmaktadır. Bir bölümünde ailesel yatkınlık dikkat çekerken, bir bölümünde başka bir sağlık durumuna eşlik ettiği görülebilir. Sık birlikte değerlendirilen durumlar arasında şunlar sayılabilir:

• Demir eksikliği ve düşük ferritin düzeyleri
• Gebelik dönemi (özellikle son üç ay; genellikle doğumdan sonra geriler)
• Böbrek yetmezliği ve diyaliz süreci
• Diyabet, B12 eksikliği gibi sinir tutulumuna yol açabilen durumlar
• Tiroid işlev bozuklukları
• Bazı ilaçların kullanımı (bu konuda değerlendirme yalnızca hekim tarafından yapılmalıdır)

Kafein, alkol ve nikotin kullanımının belirtileri artırabildiği bildirilmektedir. Ancak bu etkiler herkeste aynı düzeyde görülmez; kişiden kişiye değişir.

Tanı Sürecinde Neler Değerlendirilir?

Değerlendirme büyük ölçüde şikâyetlerin ayrıntılı olarak dinlenmesine dayanır. Belirtilerin günün hangi saatinde başladığı, dinlenmeyle ilişkisi ve hareketle azalıp azalmadığı ayırt edici bilgilerdir. Ardından ayrıntılı bir nörolojik muayene yapılır.

Hekim gerekli gördüğünde demir, ferritin, B12, böbrek işlevleri ve tiroid gibi kan tetkiklerini isteyebilir. Bacaklarda uyuşma ve karıncalanmanın ön planda olduğu, sinir tutulumundan şüphelenilen durumlarda sinir iletim incelemesi gündeme gelebilir. Uykuda tekrarlayan bacak hareketleri veya eşlik eden başka bir uyku sorunu düşünülüyorsa uyku testi (polisomnografi) planlanabilir. Hangi tetkikin gerekli olduğu kişiye özeldir ve hekim değerlendirmesi gerektirir.

Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilebilir?

Tedavi planı yalnızca hekim tarafından, kişinin durumuna göre belirlenir. Bununla birlikte günlük yaşamda uygulanabilecek genel öneriler şunlardır:

• Her gün aynı saatte yatıp kalkarak uyku düzenini korumak
• Akşam saatlerinde kafein ve alkolden uzak durmak
• Gün içinde düzenli ve ölçülü hareket etmek; yatmadan hemen önce yorucu egzersizden kaçınmak
• Yatmadan önce bacaklara ılık duş veya hafif gerinme hareketleri uygulamak
• Uzun süre hareketsiz oturmayı gerektiren durumlarda ara ara ayağa kalkmak
• Kullanılan tüm ilaç ve takviyeleri hekime bildirmek

Demir takviyesi dâhil hiçbir ilacın hekime danışmadan başlanmaması önemlidir; gereksiz kullanım kendi başına sorun oluşturabilir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda nöroloji değerlendirmesi genellikle önerilir:

• Bacaklardaki huzursuzluk nedeniyle uykuya dalmakta düzenli olarak zorlanılması
• Şikâyetlerin haftada birkaç günden fazla tekrarlaması ve giderek artması
• Gündüz uykululuk, yorgunluk ve dikkat sorunlarının günlük yaşamı etkilemesi
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya güç kaybının eşlik etmesi
• Şikâyetlerin gebelik, böbrek hastalığı veya bilinen bir kansızlık ile birlikte görülmesi
• Yeni bir ilaç başlandıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması veya belirginleşmesi

Randevu ve iletişim için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Huzursuz bacak sendromu ile bacak krampları aynı şey midir?

Hayır, farklı tablolardır. Kramp genellikle ani ve ağrılı bir kas kasılmasıdır; hareket etmekle her zaman rahatlamaz. Huzursuz bacak sendromunda ise ön planda olan şey ağrıdan çok rahatsız edici bir duyum ve bacakları hareket ettirme isteğidir; hareketle geçici rahatlama tipiktir. Ayrım için hekim değerlendirmesi gerekir.

Şikâyetler neden özellikle akşam ve gece artıyor?

Belirtiler vücudun günlük biyolojik ritmiyle ilişkili görünmektedir ve genellikle akşam saatlerinden itibaren belirginleşir. Ayrıca akşam saatlerinde hareketsizliğin artması da şikâyetlerin daha fark edilir hâle gelmesine katkıda bulunabilir.

Bu durum kalıcı mıdır?

Seyir kişiden kişiye değişir. Altta yatan bir eksiklik veya sağlık durumu saptandığında, bu duruma yönelik yaklaşımla belirtilerde değişiklik görülebilir. Ailesel yatkınlığın ön planda olduğu durumlarda ise şikâyetler dönemsel dalgalanmalarla uzun süre devam edebilir. Süreç düzenli hekim takibiyle değerlendirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesinin yerini tutmaz.