Parkinson Hastalığında Uyku Sorunları ve REM Uykusu Davranış Bozukluğu

Parkinson hastalığı denilince akla önce hareketle ilgili belirtiler gelir. Oysa uyku ile ilgili yakınmalar da takibin önemli bir parçasıdır ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir. Bu yazıda Parkinson hastalığında uyku sorunları ve özellikle REM uykusu davranış bozukluğu bilgilendirme amaçlı olarak ele alınmaktadır. Hastalığın genel çerçevesi için Parkinson hastalığı yazısına göz atabilirsiniz.

Parkinson’da Uyku Neden Etkilenir?

Uyku-uyanıklık düzeni, hareket sistemini de ilgilendiren beyin yapılarıyla yakından ilişkilidir. Bu nedenle Parkinson hastalığında uyku yakınmaları sık bildirilir. Ayrıca gece boyunca hareket kabiliyetinin azalması, yatakta dönememe ve tuvalete kalkma gibi başlıklar uykuyu doğrudan bölebilir.

Yakınmaların türü ve şiddeti kişiden kişiye belirgin biçimde değişir. Aynı kişide farklı dönemlerde farklı yakınmalar öne çıkabilir; bu nedenle uyku başlığı her kontrolde yeniden sorgulanır.

Sık Bildirilen Uyku Yakınmaları

• Gece sık uyanma ve yeniden uykuya dalmakta zorlanma
• Yatakta dönmekte, pozisyon değiştirmekte zorlanma
• Gece sık tuvalete kalkma
• Bacaklarda huzursuzluk ve hareket ettirme isteği; bkz. huzursuz bacak sendromu
• Gündüz aşırı uykululuk; bkz. gündüz aşırı uykululuk
• Canlı rüyalar ve rüyanın hareketle yaşanması
• Horlama ve gece nefes duraklamaları

Kullanılan ilaçlar da uyku üzerinde etkili olabilir. Bu nedenle uyku yakınmaları hekimle paylaşılırken kullanılan tüm ilaçlar ve alım saatleri de bildirilmelidir. Doz ya da saat değişikliklerini kendi başınıza yapmayın.

REM Uykusu Davranış Bozukluğu Nedir?

Uykunun rüya görülen döneminde vücut kasları normalde gevşer; bu, rüyanın hareketle yaşanmasını önleyen koruyucu bir düzenektir. Bu gevşeme yeterince oluşmadığında kişi rüyasını hareketle yaşayabilir. Bildirilen özellikler arasında şunlar yer alabilir:

• Uykuda konuşma, bağırma
• Kol ve bacaklarla ani, bazen şiddetli hareketler
• Yataktan düşme
• Yanında yatan kişinin istemeden yaralanması
• Uyandırıldığında rüyanın hatırlanması ve hareketlerle uyumlu olması

Bu tablo Parkinson hastalığı dışında da görülebilir ve bazı kişilerde hareket belirtilerinden yıllar önce ortaya çıkabildiği bildirilmektedir. Ancak bu, “bu belirtisi olan herkeste Parkinson gelişir” anlamına gelmez; böyle bir sonuç çıkarmak doğru değildir. Değerlendirmeyi hekim yapar.

Yatak İçi Güvenlik

Uykuda hareketlerin görüldüğü durumlarda öncelik yaralanmayı önlemektir. Aşağıdaki düzenlemeler genel önerilerdir:

• Yatak çevresindeki sert, keskin ve kırılabilir eşyaları uzaklaştırın
• Komödin köşelerini yumuşatın, cam eşya bırakmayın
• Yatağı pencereden uzak konumlandırın
• Yatak yüksekliğini azaltmayı, gerekirse yanına minder koymayı düşünün
• Yaralanma riski varsa, bir süre ayrı yataklarda uyumak hekimle konuşulabilecek bir seçenektir
• Yaşananları tarih ve saatiyle not alın; yatak partnerinin gözlemi değerlendirmede belirleyicidir

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

Uyku başlığı düzenli kontrollerde sorgulanır. Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda kontrolü beklemeden hekime başvurulması uygundur:

• Uykuda bağırma, ani hareketler, yataktan düşme
• Kişinin kendisinin ya da yanında yatanın yaralanması
• Gündüz aşırı uykululuk, araç kullanırken uykuya dalma
• Gece nefes duraklamasının fark edilmesi ya da yüksek sesli horlama
• Gece ya da sabah saatlerinde belirginleşen hareket zorluğu
• Görsel yanılsamalar, karışıklık ya da davranış değişiklikleri
• Uyku yakınmalarının günlük yaşamı ve bakım veren yakını belirgin biçimde zorlaması

Hekim gerekli gördüğünde uykunun niteliğini değerlendirmek için uyku testi (polisomnografi) planlayabilir; teste hazırlık için ilgili yazıya bakabilirsiniz. Bakım veren yakınlar için pratik başlıklar bakım veren yakınlar için öneriler yazısında derlenmiştir. Ayrıntılı bilgi için Parkinson ve Alzheimer sayfasını inceleyebilir, randevu için iletişim sayfasından bilgi alabilirsiniz. Kayseri’de Parkinson takibi düzenli kontroller ve kişiye özel planlama ile yürütülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Uykuda bağırma ve hareket etme Parkinson belirtisi midir?

Bu tablo Parkinson hastalığında bildirilebilir; ancak başka durumlarda da görülebilir ve tek başına tanı anlamına gelmez. Önemli olan yaralanma riskini azaltmak ve durumu hekimle paylaşmaktır. Değerlendirme öykü, muayene ve gerekli görüldüğünde yapılan tetkiklerle yapılır.

Gece ilaç saatimi kendim ayarlayabilir miyim?

Hayır. İlaçların dozu ve alım saatleri uyku düzenini de etkileyebildiği için bu kararlar hekime aittir. Yakınmalarınızı ve hangi saatlerde belirginleştiğini not alıp kontrolde paylaşmanız, planın kişiye göre düzenlenmesine yardımcı olur.

Yanımda yatan kişi zarar görüyor, ayrı mı yatmalıyız?

Yaralanma yaşanıyorsa güvenlik önceliklidir ve bir süre ayrı yataklarda uyumak düşünülebilir. Bu, kalıcı bir karar olarak değil, değerlendirme süresince alınan bir önlem olarak ele alınabilir. Durumu mutlaka hekiminizle paylaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesinin yerini tutmaz.